Η γυναικεία κόμμωση κατά την αρχαιότητα

Μια γενική ιδέα για το πώς χτένιζαν οι αρχαίες Ελληνίδες τα μαλλιά τους

Αντίθετα απ’ ό,τι συνέβαινε με τους άνδρες, οι γυναίκες δεν συνήθιζαν να φορούν καπέλα. Η εμφάνιση των γυναικών στους δρόμους και σε δημόσιους χώρους γενικά εθεωρείτο άπρεπη, εκτός βέβαια από ορισμένες ειδικές περιπτώσεις. Όταν όμως ταξίδευαν, φορούσαν ένα ελαφρό, πλατύγυρο καπέλο, τον λεγόμενο «πέτασο» (μακεδονικής προέλευσης), που τις προστάτευε από τον ήλιο. Κατά τα άλλα, τόσο μέσα στο σπίτι όσο κι έξω από αυτό – όταν έπρεπε να βγουν έξω –, οι γυναίκες φορούσαν το συνηθισμένο πέπλο, που πολλές φορές ήταν προέκταση του ιματίου.

            Οι ονομασίες και το είδος του πέπλου διαφέρουν από εποχή σε εποχή κι από τόπο σε τόπο. Στα παλιά χρόνια έχουμε το «κρήδεμνον», την «καλύπτρα» ή απλά το «κάλυμμα», που κάλυπτε το πρόσωπο μέχρι τα μάτια κι έπεφτε πάνω στους ώμους και την πλάτη πτυχωτά.

            Η γυναικεία κόμμωση ήταν εξαιρετικά φροντισμένη. Η καλοχτενισμένη γυναίκα είναι η «καλλίκομος» και «ευπλόκαμος» γυναίκα από την ομηρική εποχή ακόμη.

Κομμώσεις

            Ένα είδος σχετικά απλής κόμμωσης, που συνηθιζόταν αρκετά τόσο από νεαρές όσο και από μεσήλικες γυναίκες είναι το «τραβηχτό» προς τα πίσω (Εικ. 1).

            Εδώ παρατηρούμε τα χτενισμένα μαλλιά να περνούν πάνω από τους κροτάφους και τα αφτιά και να δένονται στο πίσω μέρος της κεφαλής σ’ ένα χαριτωμένο κόμβο, τον λεγόμενο «κόρυμβο». Το δέσιμο αυτό των μαλλιών απαιτεί τη χρήση μιας στενής, συχνά κεντημένης, υφασμάτινης ή δερμάτινης ταινίας (κορδέλας).

            Φαίνεται πως το απλό «τράβηγμα» των μαλλιών προς τα πίσω το συνήθιζαν οι νεαρές κοπέλες, ενώ το πιο περίπλοκο το βλέπουμε στις κάπως ηλικιωμένες και πιθανόν οικονομικά ανετότερες γυναίκες.

            Ένα άλλο συνηθισμένο χτένισμα είναι αυτό που τα μαλλιά περιτυλίγονται στο πάνω μέρος της κεφαλής με μια ταινία. Το χτένισμα αυτό το βλέπουμε σε κάποια αγάλματα της Αφροδίτης αλλά και σε αγάλματα απλών γυναικών (Εικ. 2).

            Υπάρχουν και φαρδιές ταινίες, που στο μέσον φέρουν μια μεταλλική πλάκα, γνωστή ως «στεφάνη». Η στεφάνη χρησιμοποιείται όχι για να συγκρατεί τα μαλλιά, αλλά για να στολίζει την κεφαλή (Εικ. 3). Πολλές φορές η στεφάνη είναι κυκλική και έχει σχήμα κανονικού στέμματος. Στέμμα φορά η Αφροδίτη, η Ήρα και άλλες θεές.

            Ένα άλλο είδος υφασμάτινης ή δερμάτινης ταινίας, με την οποία περιέδεναν τα μαλλιά, ήταν η λεγόμεη «σφενδόνη». Η ονομασία οφείλεται στο ότι η ταινία αυτή ήταν πλατιά στο μέσον και στενή στα άκρα, όπως η αρχαία πολεμική σφενδόνη. Τη σφενδόνη έδεναν με δύο διαφορετικούς τρόπους, ή με τη φαρδιά πλευρά στο μπροστινό μέρος της κεφαλής και τα στενότερα άκρα δεμένα με κορδέλες και καλυμμένα με τα πίσω πυκνά μαλλιά, ή το ανάποδο, δηλαδή τα λεπτά άκρα δεμένα σ’ ένα περίτεχνο κόσμο στο μπροστινό μέρος της κεφαλής. Αυτό το είδος ονομαζόταν «οπισθοσφενδόνη».

            Ένα μέσο, με το οποίο οι γυναίκες συγκρατούσαν τα μαλλιά τους για να μην πέφτουν προς τα πίσω, αλλά και που ταυτόχρονα τα έκρυβαν, ήταν ο λεγόμενος «κεκρύφαλος». Πρόκειται για ένα δικτυωτό κάλυμμα, φτιαγμένο από λεπτότατους ιμάντες ή από χρυσά νήματα (για τις αριστοκράτισσες).

            Επίσης, για τη συγκράτηση των μαλλιών χρησιμοποιούσαν και το λεγόμενο «σάκκο». Ο σάκκος ήταν μια παραλλαγή του κεκρύφαλου. Πρόκειται για λεπτό ύφασμα, με το οποίο περιτύλιγαν όλα τα μαλλιά (εικ. 4) ή μόνο τα πίσω.

            Αξίζει να σημειώσουμε εδώ ότι οι αρχαίες Ελληνίδες γνώριζαν πώς να φτιάχνουν τα μαλλιά τους κατσαρά ή να τα γυρίζουν σε πυκνά «δαχτυλίδια» (Εικ. 4), χρησιμοποιώντας ειδικά σιδερένια όργανα, που τα ζέσταιναν στη φωτιά, κάτι που γίνεται και σήμερα. Για το στίλβωμα των μαλλιών τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν λάδι και μύρο.